Saguaren obarioak bere obuluak zenbatzen ditu, organoaren lehen 3D maparen arabera

Saguak zahartu ahala, haien obulu-erreserba osoa hamar aldiz inguru murrizten da. Hala ere, Nature Aging aldizkarian argitaratutako ikerketa berri baten arabera, folikulu bat lozorroan egotetik hazten hasteko igarotzen den tarte laburrean dauden obuluen proportzioa konstante mantentzen da bizitza osoan zehar, %14 inguruan.

"Obozitoen ehuneko bera aktibatzen da, saguaren adina edozein dela ere. Horrek esan nahi du obarioak barruan zenbat obozito dauden jakiteko mekanismo sentsore bat duela eta proportzio finko bat baino ez duela esnatzen. Orain arte inork ez zuen horren berri. Biologia guztiz berria da", azaldu du Elvan Böke doktoreak, Bartzelonako Centre for Genomic Regulation (CRG) zentroko ikerketa-taldeko buruak eta ikerketaren egile nagusiak.

Aurkikuntzak zalantzan jartzen du obarioak obuluen biltegi pasibo soilak direla dioen ideia. Ikerketa-taldeak emakumezkoen ugaltze-organoa zaintza aktiboaren pean dagoen sistema gisa planteatzen du, eta obarioa bere obulu-erreserba "zenbatzen" aritzea iradokitzen du, oraindik identifikatu gabeko hormona baten edo seinaleztapen neuronal baten bidez.

Ugalketa-bizitza osoan ugaztun baten obarioak nola aldatzen diren erakusten duen lehen hiru dimentsioko mapa osoari esker izan da posible aurkikuntza. CRGko taldeak bereizmen handiko mikroskopia eta adimen artifiziala konbinatu zituen 100 obario osotan baino gehiagotan obulu edo obozito bakoitza zenbatu eta sailkatzeko; laginek saguaren ugalketa-bizitza osoa hartzen dute.

Aurretik egindako ikerketek gizakien eta saguen obarioen hiru dimentsioko irudiak lortu zituzten, baina ez zuten obozitoen hazkundea CRGko taldeak bezain zehatz jarraitzea lortu. Taldeak sagu baten ugalketa-bizitza osoa jarraitu zuen lehen aldiz, obozitoz obozito eta hiru dimentsioko espazio batean. Guztira, 85.000 zelula baino gehiago jarraitu zituzten, eta aurrekaririk gabeko eskala eta bereizmeneko datu multzoa sortu zuten.

Ikerketak bigarren emaitza harrigarri bat ere eman zuen. Pubertarora iristean, sagu batek beste batek baino hiru aldiz obulu gehiago izan ditzake, nahiz eta bi animaliak genetikoki berdinak izan eta baldintza berberetan hazi.

"Sagu hauek, funtsean, adin bereko eta bizi-baldintza berberak dituzten biki berdin-berdinak dira, eta, hala ere, guztiz desberdinak diren obarioak dituzte. Aldakortasun izugarria aurkitu dugu, genetikoa ez dena. Horrek oraindik ulertzen ez dugun beste zerbait gertatzen dela esan nahi du", azaldu du Böke doktoreak.

Aldakortasuna saguak pubertarora iritsi aurretik ere bazegoen, eta horrek oso goiz sortzen dela iradokitzen du, baliteke enbrioi-garapenean bertan. Obario-erreserba txikiagoa zuten saguek obario txikiagoak eta hazten ari ziren obulu gutxiago zituzten; horrek adierazten du lehen gertakari horiek obarioaren funtzionamendua baldintzatzen dutela bizitza osoan zehar.

Hirugarren aurkikuntza garrantzitsu batek obuluen aktibazioari buruzko aspaldiko hipotesi bat ezeztatzen du. Une jakin batean, obozito gutxi batzuk baino ez dira aktibatzen, nahiz eta obarioak ehunka mila obulu latente gordetzen dituen. Oso zabalduta zegoen hipotesi baten arabera, obulu latenteak elkar inhibitzen dute, elkarren ondoan hain trinkotuta egoteagatik. 

CRGren ikerketak, ordea, kontrakoa aurkitu zuen. Obulu latenteen dentsitate handiena zuten obarioaren eremuetan askatzen ziren, hain zuzen ere, obulu gehien lozorrotik. "Ideia hori beti egon da hor, baina lehen aldia da benetako datuak ditugula", azaldu du Arturo D’Angelok, ikerketaren lehen egileak.

Beste aurkikuntza batean, taldeak garapenaren “botila-lepo” ezezagun bat ere identifikatu zuen obuluaren hazkundearen fase jakin batean, 60 mikrometro inguruko diametroan. Une horretan, folikulu askok hazkundea geldiarazten dutela dirudi, hormonarekiko sentikorrak bihurtu aurretik.

Aurkikuntza garrantzitsua da, ugaztunen emeak, gizakiak barne, bizitza osoan izango dituzten obulu guztiekin jaiotzen direlako. Kontrol-puntu hori zerk erregulatzen duen ulertzea funtsezkoa izan liteke etorkizunean ugalketa-bizitza luzatzeko edo menopausia atzeratzeko esku-hartzeak garatzeko.

"Milaka eta milaka obozito ditugu gure gorputzean, behar ez ditugunak", adierazi du Böke doktoreak. "Obulatu gabe zergatik galtzen diren ulertzen badugu, sistema doitu ahal izango genuke. Horrek ziklo hormonala martxan mantentzen eta menopausia atzeratzen lagun lezake; munduko biztanleriaren erdiak igaro behar du menopausiatik. Osasunerako eta ekonomiarako ondorioak izugarriak dira".

Ikerketak zuhurtziaz jokatzen du saguaren biologia gizakietara estrapolatzerakoan. Gizakiak milioi bat obozito ingururekin jaiotzen dira; kopuru hori 400.000 ingurura jaisten da pubertaroan, eta 1.000 ingurura menopausian. 400 obozito inguruk baino ez dute irauten bizitza osoan. Saguek antzeko galera-tasak dituzte, baina 5.000 obozito ingururekin jaiotzen dira.

Hala ere, saguek bi obarioetatik obulatzen dute lau edo bost egunetik behin; emakumeek, berriz, normalean obulu bakarra askatzen dute 28 egunetik behin, gutxi gorabehera. Litekeena da eskalaren eta erritmoaren arteko alde horiek obulu-erreserba nola kontsumitzen den baldintzatzea. Hala ere, ikerketa-taldearen arabera, obarioak adina edozein dela ere aktibatzeko prest dauden obuluen proportzio finko bat mantentzea ugaztunen ugalketaren ezaugarri unibertsala izan liteke.

Gainera, ikerketa-taldeak uste du emakumeen obario-erreserbaren aldakortasuna, duten aniztasun genetiko eta ingurumeneko guztiarekin, saguena baino askoz handiagoa izango dela ziurrenik. Ikertzaileek ohartarazi dute gizakietan egindako ikerketek kohorte zabalagoak beharko dituztela ondorio sendoak ateratzeko.

"Nire ustez, datu hauek duela 20 urte egon beharko zuten eskuragarri, haien gainean ikertzen eta ezagutza berria eraikitzen hasi ahal izateko. Esperimentuak planifikatzeko modua benetan aldatzen du", adierazi du.

Kontzeptu-proba gisa, Böke eta D’Angelok erakutsi dute metodoak giza obarioaren kortexeko ehunean ere funtzionatzen duela, eta horrek antzeko ikerketak gizakietan egiteko aukera zabaltzen du. Hala ere, Böke doktoreak ohartarazi du erronka praktikoak handiak direla. "Metodoa prest dago, baina gizakiengan bizitza osoa hartuko lukeen ikerketa bat egitea askoz zailagoa da", azaldu du.

Ugaztunen ugalketa-biologiari buruzko ezagutza berri hauek hainbat aurrerapen teknikori esker izan dira posible. Animalia baten bizitza osoan zehar obario-erreserba osoa hiru dimentsiotan mapatzeko, ehuna gardendu behar izan zuten, organo osoaren irudiak lortu EMBL Barcelonako Mesoscopic Imaging Facility-ko (Irudi Mesoskopikoen Unitatea) mikroskopio baten bidez, eta irudien segmentazioa egin behar izan zuten, Donostia International Physics Center (DIPC), Euskal Herriko Unibertsitatea (EHU) eta Biofisika Institutuarekin elkarlanean garatutako adimen artifizialean oinarritutako tresna baten bidez.

"Tresna hau beste ikerketa-taldeentzat ere erabilgarria izatea nahi genuen, ez soilik gure ikerketarako. Lan-fluxu osoa doan dago eskuragarri BiaPy-ren bidez, IA bidezko irudi-analisirako gure kode irekiko plataforman; mikroskopia-irudiak eta entrenatutako IA eredua ere argitaratu ditugu. Horri esker, beste laborategiek gure lana egiaztatu edo metodo bera beren irudietan aplika dezakete, dena hutsetik sortu beharrik gabe", azaldu du Ignacio Arganda-Carrerasek, EHUko CVPD taldeko arduradunak eta BiaPy-ren garatzaileetako batek.